Braille: wat is dat eigenlijk ?

Hebt u ooit als eens geprobeerd te lezen wat een blind persoon kan voelen ?
Hier kunt u het bekijken.

Typ hier de tekst:

Kijk eens goed naar de groepjes van 3 letters onder elkaar . Je ziet dan dat er een systeem in zit; de letter a, dat is puntje 1, vormt samen met puntje 3 de letter k . Doen we daar ook puntje 6 bij, dan komen we op de letter u. Zo werkt dat met al die letters! De enige onregelmatige letter is de w, maar die letter komt in het Frans - de taal van Louis Braille, niet voor! Die combinatie van puntjes is er dus later bij gekomen, ten behoeve van taalgebieden waar we die letter w wel kennen. Ik heb daarom die letter w een beetje apart gezet.

Het hier getoonde braille lettertype is standaard en wat grootte betreft vergelijkbaar met de gewone tekst. De brailletekst vergt veel ruimte, veel meer dan de gewone tekst, zowel in de breedte als in de hoogte. Dat betekent dat brailletekst, die ook nog eens op tamelijk dik papier is afgedrukt en door de puntjes daarop nog eens extra dik wordt, heel veel volume in beslag neemt. Om een voorbeeld te geven: Een paperback woordenboek van enkele centimeters dik, beslaat in braille een boekenplank van maar liefst driekwart meter, waarbij het papier nog eens op A4-formaat is!
Cijfers in braille

Het schrijven van cijfers in braille, is niet moeilijker dan letters schrijven. Voor de cijfers 1 tot en met 0 worden dezelfde tekens gebruikt als voor de letters a tot en met j.

Maar, hoe weet je nu wat er staat als je één of meer van deze tekens tegenkomt? Dat is opgelost door, als het om cijfers gaat, er een speciaal cijfer-omzettingsteken vóór te zetten! Dat teken is en staat dus vóór het cijfer.
Hoofdletters in braille
Er bestaat in braille geen verschil tussen hoofdletters en kleine letters. Om toch aan te geven dat het om een hoofdletter gaat, wordt - net als bij cijfers - een speciaal hoofdletter-omzettingsteken vóór die letter gezet, dat is het teken
Veel braillelezers vinden dat maar lastig en laten daarom dat teken vaak weg. Het is dan ook niet ongebruikelijk, dat in een brailletekst in het geheel geen hoofdletters worden gebruikt. In dat geval ontbreekt het hoofdletter-omzettingsteken dus helemaal.

Braille schrijfmachine

Er bestaan brailleschrijfmachines. Daarmee kunnen brailletekens in het papier worden gedrukt, waardoor ineens de puntjes van het brailleschrift ontstaan. Je hoeft hierbij de tekens niet in spiegelbeeld te typen. Die machines kunnen met de hand worden bediend, maar dat is geen licht werk! Er zitten zes toetsen op, waarmee met één krachtige aanslag, de puntjes voor één teken in het papier worden gezet. Met een zevende toets kun je een spatie invoegen.
Omdat het zulk zwaar werk is en vaardigheid vereist om de juiste toetsencombinatie in te drukken, zijn er ook (dure) elektrische brailleschrijfmachines. Hierop zit een toetsenbord, zoals op een gewone schrijfmachine. Omdat ook hier met veel kracht de puntjes in het papier worden gedrukt, maakt zo een schrijfmachine nogal wat lawaai.
Straks hebben we het over braille op de computer, we melden hier alvast dat er ook brailleprinters bestaan. Ook die zijn duur, maar vallen - net als een brailleschrijfmachine - onder de Regeling Hulpmiddelen: Wie zo een machine nodig heeft, kan die via de ziektekostenverzekering (ziekenfonds of particulier) verstrekt krijgen. Schreven we zojuist dat de brailleschrijfmachine veel lawaai maakt, nou de brailleprinter doet daar nog een schepje bovenop!

Braille op de computer

Ook wie het beeldscherm niet kan zien, kan toch van een computer gebruikmaken. Bij blinden staat het beeldscherm van zijn computer meestal gewoon uit. De taak van het beeldscherm wordt dan overgenomen door spraak of braille. Een combinatie van spraak en braille is nog het meest geschikt.
Voor het weergeven in braille is speciale hardware (een apparaat) en software (4programma) nodig, voor spraak is alleen software voldoende. Er zijn programma's die het gebruik van de combinatie braille en spraak uitstekend combineren.

Wat er op het beeldscherm komt te staan, is voor de braillelezer te "zien" (voelen, blinden spreken gewoon over "zien") op zijn brailleleesregel . Dat is een plat kastje dat onder het toetsenbord ligt.
De voorkant van dat kastje steekt buiten het toetsenbord. Op die plaats zitten aan de voorzijde enkele knoppen en bovenop een strook braillecellen. Per cel komen puntjes omhoog, het aantal hangt af van de letter die er op dat moment en op die plaats moet komen. Omdat die cellen op een rij naast elkaar zitten, kunnen zo woorden en korte zinnen worden gevormd, die de braillelezer kan lezen. Die puntjes worden magnetisch omhoog gedrukt, maximaal zes of acht.

- Waarom 8 puntjes?
Op deze braillecellen wordt, naar keuze van de gebruiker, met 6 of 8 puntjes gewerkt. Zijn het er 8, dan zijn de onderste twee de puntjes 7 en 8. Daarmee kan worden aangegeven, of het om een cijfer of een hoofdletter gaat, de omzettingstekens zijn dan overbodig. Maar er zijn meer soorten meldingen mogelijk, door die twee puntjes, of de hele cel te laten trillen, zodat bijvoorbeeld vet, onderstreept, cursief, enzovoort kan worden weergegeven. We zullen daarop hier niet verder ingaan.

Hoewel de brailleleesregel dus veel mogelijkheden biedt, heeft deze toch ook zijn beperkingen: Van het hele beeldscherm kan de braillelezer slechts één regel tegelijk zien, en van die regel - in ons voorbeeld - nog maar slechts maximaal 40 tekens (spaties, en leestekens tellen ook mee). Het is wel mogelijk om met de knoppen op het apparaat, een volgend deel van een zin, een volgende zin, of de zin daarboven en daaronder te lezen, maar het ontbreekt voortdurend aan overzicht, dat mist de braillelezer dus altijd.
De spraak geeft daarbij gelukkig enige hulp, wat de combinatie van braille en spraak zo gewild maakt.
- Het fotomateriaal op deze pagina werd beschikbaar gesteld door een hulpmiddelenleverancier, te weten Optelec Nederland.
- Waarom geen grotere ?
Het apparaat dat we hierboven beschrijven, is min of meer de standaardoplossing van dit moment, voor iemand die daar thuis gebruik van maakt. Het heeft 40 gewone braillecellen en nog 4 zogenaamde statuscellen, waarmee in code extra informatie wordt toegevoegd. Wie voor zijn werk een brailleleesregel moet gebruiken, krijgt er een met 70 of 80 cellen, wat een stuk comfortabeler werkt.
De reden dat de capaciteit beperkt blijft tot 40, respectievelijk 70 of 80 cellen, schuilt in de prijs van zo een toestel: Een 40 cellen brailleleesregel kost inclusief plaatsing en enige instructie meer dan € 5.000. De 80 cellen leesregel kost bijna het dubbele. Het is daarom dat de zorgverzekeraars slechts toewijzen wat het goedkoopst en toch adequaat is (voldoende wordt geacht).

Braille niet voor iedereen

Het lijkt zo eenvoudig; even braille leren en wie het stuk hierboven heeft gelezen, zal geneigd zijn te denken dat het inderdaad 'even' kan.
Dat geldt echter lang niet voor iedereen: Wie de 40 nog niet gepasseerd is en zich nog "jong" voelt, maakt een goede kans om het brailleschrift nog onder de knie te krijgen. Hij of zij zal daar flink wat moeite voor moeten doen en daarna ook veel moeten oefenen. Wie (veel) ouder is kan nog wel letters leren herkennen, maar zal toch niet meer tot een snelheid bij het lezen komen, die comfortabel genoemd mag worden.
Er zijn echter meer beperkingen: Een diabetespatiënt weet, dat deze aandoening vaak tot gevolg heeft dat de gevoeligheid van de vingertoppen afneemt. Wie in zijn werkzame leven metselaar is geweest en dus veel met cement heeft gewerkt, is daardoor ook de gevoeligheid van de vingertoppen kwijtgeraakt.

Braillepost

We hadden het hierboven al over het grote volume dat braille op papier vergt; een gewoon briefje (één A-viertje) beslaat dan al gauw drie tot vier kantjes, met extra dik papier. De puntjes erop maken dat papier nog dikker dan het al is. Als je zo een briefje per post wilt verzenden, dan moet het nog extra beschermd worden, want anders zijn de puntjes bij aankomst weer terug geduwd in het papier!
Verzenden van braille per post, zou dan ook een dure aangelegenheid worden. Daarom zijn wij heel gelukkig met de regeling, dat braillepost, mits als zodanig aangegeven, wereldwijd vrij van port (er hoeft geen postzegel op) verzonden mag worden. Daar zijn wel enkele (redelijke) voorwaarden aan verbonden, maar helaas worden die door sommige mensen genegeerd. Ze kunnen daarmee het recht op portvrije verzending van braillepost in gevaar brengen. Ken je zulke mensen? Wijs ze dan op het risico dat zij veroorzaken, wat schade kan betekenen voor hen, die zonder het brailleschrift ernstig worden belemmerd in hun communicatie!